Diễn xuất dành cho nghệ sĩ diễn hoạt (3)

KHÁN GIẢ

Kí kết giữa diễn viên và khán giả

“Để trở thành một nghệ sĩ diễn hoạt, bạn phải có ý thức về kịch nghệ và cảm giác về diễn xuất” – Marc Davis, animator nhân vật Cruella De Vil phim “101 chú chó đốm”

“Mọi thứ trên sân khấu đều phải có ý nghĩa. Thậm chí là khi chúng ta thực hiện điều tự nhiên nhất, mọi thứ đều phải thực hiện một cách có ý nghĩa. Diễn viên phải có bên trong họ cảm giác về sự ý nghĩa bất cứ lúc nào.” – Michael Chekhov, diễn viên và giáo viên diễn xuất nổi tiếng thập kỉ 40.

Trong hai câu trích dẫn trên, Marc Davis và Michael Chekhov đang nói về cùng một điều. Đó là “cảm giác về diễn xuất” và “cảm giác về sự ý nghĩa” là một trong những điều tối thiểu nhất cần phải biết và là một trong những khía cạnh quan trọng nhất trong nghệ thuật diễn xuất, dựa trên tiền đề là giữa diễn viên và khán giả có một kí kết “không nói ra” nhưng cực kì rắn chắc. Định nghĩa cơ bản của kí kết này là diễn viên nhận sự lãnh đạo, địa vị cao, dẫn dắt khán giả thực hiện một cuộc hành trình, và qua đó kể họ câu chuyện.

 

Tạm ngưng hoài nghi và phim hoạt hình

Khán giả là một phần trong kí kết của vở kịch, “tạm ngưng sự hoài nghi” nghĩa là khán giả không hoài nghi về những yếu tố phi thực tế và đồng tình với những gì diễn ra trên sân khấu. Họ biết rõ rằng tường của phòng khách được làm bằng vải bạt, và cũng không ai thực sự đâm chết Julius Caesar, và diễn viên đóng vai Romeo không chết thực sự sau mỗi đêm diễn. Thực tế, khán giả xuất hiện trong rạp hát và nói (thầm) với những người trình diễn trên sân khấu là, “Đưa tôi đến nơi nào bạn muốn. Tôi sẵn sàng để du lịch một chuyến!”.

Hoạt hình truyền thống lại xoay ngược kí kết này bằng cách thổi phồng tính phi thực tế của nó. Hoạt hình không cần tốn chút sức lực nào để thuyết phục khán giả ngưng hoài nghi (vì đơn giản nó hoàn toàn không có thực). Thay vào đó, nó yêu cầu khán giả phải cùng “chơi” với nó như trẻ con. Bugs Bunny và Wile E. Coyote là những nhân vật hoạt hình đã định nghĩa lại các quy luật vật lí, và người xem cũng không tài nào có thể nghĩ là chúng có thực. Vịt Donald mặc những bộ đồ. Thực ra, đó là những phần vui nhộn của phim. Sự kí kết giữa animator và khán giả cũng tương tự như trẻ con, khi chúng chơi hóa trang hoặc chơi uống trà-ăn bánh. Một cô bé nhỏ đang đi lại quanh nhà với đôi giày cao gót của mẹ cô, cảm thấy thích thú với trải nghiệm này, vì cô biết rằng đó chính là giày của mẹ mình, và cô ấy sẽ cảm thấy chán nản nếu bị bắt phải làm khác đi.

Khi Tinker Bell sắp chết trong phim Peter Pan của Disney, khán giả không lẩm bẩm, “Giời, đồ chết tiệt, đó chỉ là một mớ bản vẽ.” Thay vào đó, họ dường như muốn thét vào màn hình, “Tôi tin! Tôi tin!” để giữ mạng sống cho nàng tiên. Họ giữ vững cam kết cho đến cùng, bạn thấy không? (Họ vẫn tin dù không có gì đáng tin). Khi nhân vật của bạn diễn, thực tế bạn đang nói với khán giả là: “Tôi (nghệ sĩ diễn hoạt) nghĩ rằng những điều này đối với nhân vật đó là rất quan trọng trong mạch chuyện.” Và bổn phận của khán giả là tin tưởng và đi cùng với bạn. Khán giả theo dõi câu chuyện qua nhân vật trên màn ảnh, nhưng thực tế họ đang giao tiếp với bạn, nghệ sĩ diễn hoạt. Nếu phân tích đến tận cùng, thì kí kết này là giữa người này với người khác, không phải là giữa người xem và những bức vẽ chuyển động.

Điều này cũng mang đến cho chúng ta một thử thách đặc biệt nếu cố làm hoạt hình theo phong cách thực tế (photo-real animation). Với phong cách này, ta có một chuẩn mực thẩm mỹ hoàn toàn khác. Lấy ví dụ là phim Final Fantasy: The Spirits Within. Nó đã đem đến cho công chúng như một giới hạn cao nhất của hoạt hình thực. Khán giả được mời xem để thấy Dr. Aki Ross (nữ thủ lĩnh) trông thật như thế nào. Bộ phim thất bại về mặt nghệ thuật và doanh thu chủ yếu là do có vấn đề về nội dung, cũng vì thế nó vẫn chưa vươn tới điểm mà khi đó người ta phải bàn luận lại ranh giới giữa mỹ thuật và thực tế. Tuy nhiên, dù sớm hay muộn, thời điểm đó cũng sẽ đến, và vấn đề xuất hiện: Nhà sản xuất của bộ phim hoạt hình theo phong cách thực không thể đi theo 2 hướng. Họ không thể nói với khán giả, “Bộ phim này là hoạt hình và nó không cần phải tạm-ngưng-hoài-nghi”, rồi lại nói, “Bộ phim hoạt hình này y như phim hành động thực và vì thế vẫn cần tạm-ngưng-hoài-nghi.” Những cố gắng này chỉ làm bối rối và làm khán giả mất phương hướng.

Với tôi, những nhà sản xuất phim hoạt hình theo phong cách thực đang leo núi chỉ vì những điều đó. Mục tiêu của họ là tạo ra nhân vật y như thật và không có sự khác biệt nào so với phim hành động thật. Dự đoán của tôi là, nhà sản xuất bộ phim mang phong cách thực tế thành công đầu tiên sẽ là người chọn cách truyền tải câu chuyện hơn là phô diễn công nghệ. Càng nhiều sự chú ý đổ vào công nghệ, càng khó khăn hơn cho khán giả để họ cảm nhận câu chuyện. Đó cũng chính là hướng đi sai của Final Fantasy. (Thêm một thực tế nữa là bộ phim không có tính hài hước nào.)

Trong thời gian trước mắt, diễn hoạt như thật sẽ hữu dụng trong video games, nơi có một chuẩn mực thẩm mĩ khác, hoặc là một số cảnh nhỏ thêm vào trong phim hành động. Ridley Scott đã xây dựng đấu trường La Mã bằng vi tính trong phim Gladiator. Các nhân vật nền bằng đồ họa trong phim có thể thực hiện các nhiệm vụ quá nguy hiểm hoặc quá mắc nếu thực hiện bằng diễn viên thật, cảnh thật. Phim Titanic cũng có những yếu tố đồ họa, như cảnh mạn tàu ngã xuống. Họ chỉ cần tạo ra hình ảnh đủ để người xem tin nó có thật, vì tập trung chính của bộ phim là diễn xuất của các diễn viên.

 

Diễn viên sân khấu và Nghệ sĩ diễn hoạt

Diễn viên trên sân khấu có điều thuận lợi đó chính là phản hồi nhanh từ phía khán giả, và họ điều chỉnh sự trình diễn của chính mình sao cho phù hợp. Sự trải nghiệm này đối với diễn viên giống như việc lướt sóng. Diễn viên đứng trên ván; khán giả là dòng nước. Đó chính là những điều làm nên một vở kịch. Nhưng với animator, họ không có được điều này, họ không có được sự phản hồi ngay lập tức như với diễn viên. Thức tế là, họ sẽ làm việc một mình, và diễn xuất với khán giả tưởng tượng trong đầu. Nếu bạn diễn hoạt cho một chương trình TV dành cho trẻ em, sự trình diễn của bạn chắc chắn sẽ khác so với diễn hoạt cho một phim chiếu rạp, ví dụ như “Antz”. Một loại là bạn chỉ làm để cho trẻ em từ 5 đến 8 tuổi xem, còn một loại là bạn thực hiện để cả người lớn cũng xem được. Khán giả không giống nhau, và khán giả trong đầu bạn chính là khán giả mà bạn định chiếu phim cho họ xem. Diễn viên sân khấu cũng được học một điều từ rất sớm là: khán giả lớn tuổi những buổi thứ tư sẽ một “giống loài” hoàn toàn khác so với khán giả trẻ tuổi vào những buổi tối thứ sáu. Sự trình diễn sẽ khác nhau với từng loại khán giả. Khán giả là người hợp tác tạo nên buổi diễn. Với animator, họ ngồi với khán giả, khán giả do họ tưởng tượng, và họ đoán xem phản ứng của khán giả khi xem sẽ ra sao.

Tôi vừa đọc một cuộc nghiên cứu gần đây, nghiên cứu xác định được là diễn viên lần đầu xuất hiện trên sân khấu có thể có huyết áp cao như một người phi công tập sự thực hiện lần cất cánh đầu tiên. Với vị trí là môt animator, bạn không tự mình bước lên sân khấu, nhưng nhân vật của bạn thực hiện điều đó. Bạn xuất hiện một cách gián tiếp. Bởi vì đó là nhân vật mà bạn diễn, và người kéo từng chuyển động đó chính là bạn. Và bạn cũng sẽ trải qua cảm giác Adrenaline tăng cao trong lần đầu phim của mình xuất hiện trước công chúng.

Biểu lộ tự tin trên sân khấu bản thân nó là cảm giác về “trung tâm sự chú ý”. Một diễn viên/ animator tốt chấp nhận vị trí của mình trên bục giảng, và cảm thấy vững vàng. Đó là “cảm giác diễn xuất”, Marc Davis nói rằng đó là tất cả về nó. Nó làm tăng thêm cảm giác về mục tiêu. Cảm giác diễn xuất bao gồm việc biết rõ rằng, qua nhân vật của mình trên sân khấu, bạn thực ra đang ở đó, và bạn có điều gì đó giá trị để nói với khán giả. Chỉ đơn thuần diễn hoạt nhân vật là chưa đủ, hãy khiến nhân vật di chuyển một cách đáng tin. Anh ta phải được diễn với dự định và mục tiêu rõ ràng. Một con bướm đêm được diễn để bay quanh một bóng đèn, nhưng rất nhiều hành động đập cánh đó không khiến nó có giá trị kịch nghệ. Đem một cái vĩ đập ruồi vào cảnh quay, và bạn sẽ có một cái gì đó có thể trình diễn.

 

Thực tế trên sân khấu và thực tế đời sống

Kí kết giữa diễn viên và khán giả cũng cần một loại giao tiếp đúng đắn. Thực tế sân khấu không giống thực tế đời sống. Thực tế đời sống chính là những gì bạn có ở một góc của cửa hàng tạp hóa. Thực tế sân khấu – trên sân khấu hay trên màn hình, hành động thực hay diễn hoạt – đều có tính chất nghệ thuật: súc tích về thời gian lẫn không gian, và được thiết kế để tác động nhiều nhất đến khán giả. Hoạt hình không hướng đến “đời sống thực”. Nó hơn cả đời thực. Thực tế đời sống phô bày tất cả mọi thứ; thực tế sân khấu chỉ chỉ ra một vài trong số chúng. Hoa trông vườn trông rất đáng yêu, nhưng bản thân chúng không phải nghệ thuật. Chúng trở thành nghệ thuật khi Monet hoặc Cezanne vẽ chúng bằng ấn tượng của chính họ. Đôi giày chỉ là đôi giày, nhưng, khi Van Gogh đặt chúng lên tranh, chúng là nghệ thuật. Khi Charlie Chaplin mua hoa từ một cô gái mù ở đoạn đầu của phim City Lights, khoảnh khắc đó trở nên đầy ý nghĩa dựa trên những điều thực tế đơn giản: hoa, cô gái và một kẻ sống lang thang (the Little Tramp). Nghệ thuật mang thực tế đi theo một hướng khác – đó là mùa xuân trong đầu người nghệ sĩ. Điều quan trọng chính là những gì Van Gogh nghĩ về đôi giày cũ của ông, điều Monet nghĩ về những đóa hoa trong vườn, hoặc điều Chaplin ẩn ý đằng sau hình ảnh cô gái mù.

 

Tấm gương phản ánh tự nhiên

Shakespeare từng nói rằng, diễn viên nên là “tấm gương phản ánh tự nhiên” (Lời khuyên từ vở Hamlet, Diễn xuất III, cảnh 2). Điều ông ấy muốn nói là diễn xuất nên phản ánh thực tế, chứ bản thân nó không phải là thực tế. Tuy nhiên, để phản ánh thực tế một cách chính xác, bạn phải nhận thức được nó. Đeo máy chụp ảnh vào cổ và đi quanh thành phố, bạn sẽ thấy là bạn có thể chụp hình ở mọi nơi bạn đi tới. Diễn viên cũng phải y như vậy, nhưng không có máy chụp hình. Thay cho những bức ảnh, chúng ta liên tục thực hiện những bức chụp trong đầu, với những gì ta trông thấy, thái độ giữa người và người. Những người bạn của những diễn viên có thể bị làm cho bối rối, ngượng ngùng bởi vì những họ thường ẩn nấp và nghe trộm người khác thậm chí là ở những nơi rất riêng tư. Một cặp đôi đang ngồi chung bàn với nhau ở phía sau phòng điện thoại công cộng ở một tiệm cafe xứng đáng nhận được sự riêng tư của họ, nhưng ngôn ngữ cơ thể của họ chính là những bài học vô giá mà không trường lớp nào có được đối với người nghệ sĩ. Chàng trai và cô gái nhìn nhau, cô gái dịch người tới trước một ít, và ánh nhìn của chàng trai đổi hướng sang ngực cô gái. Họ quan sát anh ấy, bằng nụ cười lặng lẽ, anh ây đưa tay qua bàn và đặt nhẹ nhàng vào tay của cô ấy. Cô ấy trả lời bằng cách cử động tay cô và nắm chặt tay anh. Đó chính là thực tế. Bửa ăn bánh Spaghetti trong phim Lady and the Tramp chính là sự phản ánh một cảnh thực của hai người yêu nhau đang ngồi chung một bàn.

Người diễn viên có thể đang trong một cuộc cải vã với đồng nghiệp, mọi thứ đang trở nên rất nặng nề và nóng bỏng, nhưng bên trong đầu anh ta chợt có một lời thì thầm: “Tuyệt! Mình có thể dùng điều này cho cảnh tới!”. Rõ ràng mọi thứ trong cuộc sống đều có thể là nguyên liệu cho người diễn viên. Bạn không bao giờ biết lúc nào mình cần dùng đến trí nhớ của mình, ví dụ như, bạn thấy một người trên đường đang lục lọi thùng rác. Hãy xem ông ấy cách ông ấy tìm một hủ mứt rỗng, kiễm tra nhãn, và ông ấy chọn loại mứt mà ông ấy thích, mứt nho hay mứt cam và sau đó quăng nó lại vào thùng rác. Vâng, đó chính là điều đã ở trong đầu tôi suốt hơn 20 năm. Người đàn ông lục lọi thùng rác đó có thể ở đường 72, Broadway, thành phố New York, và một ngày nào đó tôi sẽ sử dụng điều đó.

Một vài người có thể nhận ra sớm hơn, nhưng có lẽ Aristotle là người đầu tiên mà tôi biết đã chỉ ra rằng, con người chúng ta học tập bằng cách bắt chước những gì chúng ta thấy. Bạn lè lưỡi với một đứa bé, nó sẽ lè lưỡi lại với bạn. Những đứa con trai sẽ học cách cạo râu bằng cách bắt chước ba của chúng. Chúng ta đều học hệ thống chữ cái và số học từ quá trình của việc bắt chước. Lần tới, bạn hãy để ý là một người hay khoanh tay trước ngực khi nói chuyện, thì người mà anh ta đang nói chuyện cũng làm y như vậy. Chúng ta bắt chước lẫn nhau rất nhiều. Đó là một phần bản tính tự nhiên của con người. Một bức vẽ hoặc một bức ảnh lại là sự bắt chước của đời thực. Khi một bức vẽ hay một hình ảnh di chuyển trên màn hình và nói chuyện, chúng dường như đang bộc lộ cảm xúc, chúng ta thích thú nhận ra cảm xúc của chính mình. “Thực tế sân khâu” chính là một sự sao chép của thực tế, và được người nghệ sĩ nhấn mạnh và làm nổi bật theo một cách đúng đắn để truyền tải góc nhìn/quan điểm của họ cho khán giả.

Về Truong
CG Artist

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: